Διαβήτης και ψυχολογική περίθαλψη

101

 

Τα άτομα με διαβήτη εμφανίζουν δυσανάλογα υψηλά ποσοστά προβλημάτων ψυχικής υγείας, όπως η κατάθλιψη, το άγχος και οι διατροφικές διαταραχές. Όλα τα άτομα με διαβήτη πρέπει να έχουν πρόσβαση σε ψυχολογική θεραπεία και υποστήριξη, για τη μείωση της ψυχικής δυσφορίας και τη βελτίωση της αυτοδιαχείρισης της νόσου τους.

Η σημασία του εμπειρογνώμονα όσον αφορά στην ψυχική ισορροπία και στη διαχείριση των ασθενών αυξήθηκε με τη διάδοση πληροφοριών που συνδέουν την υγεία με τη συμπεριφορά. Επτά από τις δέκα κύριες αιτίες θανάτου στις Ηνωμένες Πολιτείες σχετίζονται με συμπεριφορές όπως το κάπνισμα, η υπερκατανάλωση τροφής και η υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ. Τα ψυχολογικά προβλήματα (π.χ., κατάθλιψη, άγχος) έχουν επίσης αρνητικές επιπτώσεις σε πολλές φυσικές ασθένειες, μέσω μιας ποικιλίας συμπεριφορών. Ο επαγγελματίας Ψυχικής Υγείας παρεμβαίνει για την ανάπτυξη των υγιεινών συμπεριφορών και την εξάλειψη των ανθυγιεινών σε όλους τους ασθενείς με ιατρικά προβλήματα καθώς και για την ανακούφιση της συναισθηματικής δυσφορίας στο υποσύνολο των ασθενών με εμφανή ψυχοπαθολογία.

Τα στοιχεία που αποδεικνύουν τη σημασία των ψυχολογικών, συμπεριφορικών και κοινωνικών παραγόντων στον διαβήτη συσσωρεύονται για περισσότερα από 20 χρόνια και ο ρόλος του εμπειρογνώμονα στην περίθαλψή του έχει επεκτείνεται συνεχώς. Ο διαβήτης χρειάζεται να καλυφθεί από διάφορους επαγγελματίες της Υγείας, όπως είναι ο ψυχολόγος, ο κοινωνικός λειτουργός ή/και ο ψυχίατρος.

Ο ρόλος του ψυχολόγου στη φροντίδα του διαβητικού
Σε ιδανικές συνθήκες, η θεραπεία του διαβήτη παρέχεται από μια ομάδα επαγγελματιών Υγείας, που αποτελείται από έναν γιατρό, έναν νοσηλευτή, έναν διαιτολόγο και έναν ψυχολόγο.

Ο ψυχολόγος παρέχει άμεσες υπηρεσίες στον ασθενή μέσω της προώθησης συμπεριφορών για την καλή υγεία αλλά και της θεραπείας ψυχολογικών προβλημάτων, δίνοντας συμβουλές και στην ιατρική ομάδα σχετικά με την περίθαλψη όσων νοσούν, για την ενίσχυση των θετικών κλινικών αποτελεσμάτων.

Ο κύριος όγκος των ψυχολογικών υπηρεσιών στη φροντίδα του διαβήτη παρέχεται σε ασθενείς που δεν έχουν διαγνωσμένα ψυχολογικά προβλήματα. Για παράδειγμα, η μη συμμόρφωση στο σχήμα της θεραπείας είναι ο συνηθέστερος λόγος για την παραπομπή σε ψυχολόγο, αφού, δυστυχώς, με τη στατιστική έννοια, η μη τήρηση των ιατρικών κανόνων από τους διαβητικούς αντιπροσωπεύει τον κανόνα και όχι την εξαίρεση!

Η μη τήρηση της θεραπείας δεν αποτελεί από μόνη της ένδειξη ψυχολογικού προβλήματος. Οι κυριότερες συμπεριφορές που αναγκάζουν τον ιατρό να στείλει τον ασθενή τους σε ψυχολόγο είναι οι εξής:

– Κακή διατροφή.

– Ακατάλληλη χορήγηση ινσουλίνης.

– Ανακριβής καταγραφή ή αμέλεια μέτρησης της γλυκόζης στο αίμα.

– Ανεπαρκής φροντίδα των ποδιών.

– Αποφυγή της άσκησης.

 

Παραμέληση της υγείας

Σχεδόν όλοι οι ασθενείς με σακχαρώδη διαβήτη παραλείπουν να τηρούν κάποια στιγμή κατά τη διάρκεια της ασθένειάς τους το ιατρικό θεραπευτικό σχήμα. Η συχνότητα της μη συμμόρφωσης κυμαίνεται. Η ανθρώπινη φύση, η πολυπλοκότητα του σχήματος και η χρόνια κατάσταση του διαβήτη συνεισφέρουν σημαντικά στην έλλειψη προσοχής. Αυτή η έλλειψη προσοχής αποτελεί το κεντρικό θέμα της ψυχολογικής θεραπείας, λόγω της αναγνωρισμένης συσχέτισής της με τον κακό μεταβολικό έλεγχο και τον αυξημένο κίνδυνο επιπλοκών του διαβήτη.

Η έλλειψη προσκόλλησης στη θεραπεία συχνά αποδίδεται λανθασμένα σε ανεπαρκή γνώση σχετικά με τη σωστή φροντίδα του διαβήτη. Όμως, πολλοί άλλοι ψυχοκοινωνικοί παράγοντες συμβάλλουν σημαντικά σε αυτό το πρόβλημα, όπως η ανεπαρκής κοινωνική υποστήριξη, οι χρονικές πιέσεις, το άγχος και οι πεποιθήσεις για την υγεία που είναι ασυμβίβαστες με το σχήμα θεραπείας. Ο ψυχολόγος μπορεί να προσφέρει βοήθεια και να αναπτύξει νέες, υγιεινές συμπεριφορές, να ενισχύσει τις υπάρχουσες υγιεινές και να σταματήσει τις ανθυγιεινές συμπεριφορές, με στόχο τον βελτιωμένο έλεγχο του σακχάρου.

 

Πιο σοβαρές διαταραχές

Η έλλειψη προσκόλλησης στη θεραπεία μπορεί επίσης να είναι εκδήλωση πιο σοβαρών ψυχολογικών προβλημάτων, όπως η κατάθλιψη, το άγχος ή οι διατροφικές διαταραχές. Αυτά τα προβλήματα μπορούν να αντιμετωπιστούν αποτελεσματικά με ψυχοθεραπεία ή με ψυχοτρόπα φάρμακα.

Το άγχος είναι συχνό φαινόμενο στους διαβητικούς και προκαλείται από τις καθημερινές ενοχλήσεις (π.χ., οδήγηση σε κίνηση, σύγκρουση με τα μέλη της οικογένειας, προθεσμίες εργασίας κ.λπ.), από αρνητικά γεγονότα (π.χ., θάνατος ενός αγαπημένου προσώπου, οικονομικά προβλήματα, διαζύγιο), καθώς και από επιβαρύνσεις στην αντιμετώπιση του διαβήτη. Το άγχος μπορεί να έχει άμεσες επιπτώσεις στην υγεία μέσω των αυξημένων τιμών γλυκόζης αίματος αλλά και έμμεσες επιδράσεις εξαιτίας διαταραχών στα πρότυπα συμπεριφοράς και στις ρουτίνες (π.χ., φαγητό και ύπνος). Ο ψυχολόγος μπορεί να αποτελέσει πολύτιμο μέσο για τον εντοπισμό δυσμενών αντιδράσεων στο άγχος και μπορεί να βοηθήσει τους ασθενείς να αναπτύξουν πιο χρήσιμες και αποτελεσματικές μεθόδους αντιμετώπισης.

 

Στόχοι της ψυχολογικής θεραπείας στον διαβήτη

Σχεδόν σε όλους τους διαβητικούς ασθενείς χρειάζεται:
• Να βελτιωθεί η τήρηση του θεραπευτικού σχήματος.
• Να προωθηθούν υγιεινές συμπεριφορές αντιμετώπισης (π.χ. δίαιτα και άσκηση).
• Να σταματήσουν συνήθειες υψηλού κινδύνου για την υγεία (π.χ., κάπνισμα, μεγάλη πρόσληψη λίπους).
• Να βελτιωθούν η λειτουργία της οικογένειας, η επικοινωνία και η αντιμετώπιση των προβλημάτων.
• Να υπάρχει παροχή υποστήριξης για υποκλινικές διαταραχές σχετιζόμενες με τον διαβήτη.

Σε διαβητικούς ασθενείς με ψυχολογικά προβλήματα ο ψυχολόγος ή ο ψυχίατρος πρέπει:
• Να αξιολογήσει και να θεραπεύσει την ψυχοπαθολογία, ιδιαίτερα την κατάθλιψη, το άγχος, και τις διατροφικές διαταραχές.
• Να αναφερθεί σε ψυχοδραστικές φαρμακευτικές αγωγές, ανάλογα με τις ανάγκες.

Ψυχοπαθολογία και διαβήτης
Περίπου το ένα τρίτο των ασθενών με διαβήτη έχει διαγνωσμένα ψυχολογικά προβλήματα κάποια στιγμή στη διάρκεια της ζωής του. Οι συναισθηματικές και αγχώδεις διαταραχές είναι οι πιο συνηθισμένες διαγνώσεις και εμφανίζονται συχνότερα σε ασθενείς με διαβήτη απ’ ό,τι στον γενικό πληθυσμό. Αυτές οι διαταραχές μπορεί να οδηγήσουν σε φτωχό γλυκαιμικό έλεγχο και αλλοιώσεις στη λειτουργία των νευροδιαβιβαστών και μέσω της διαταραχής στην αυτοφροντίδα του διαβήτη.
Η κλινική κατάθλιψη επηρεάζει περίπου έναν στους πέντε διαβητικούς και υποβαθμίζει σοβαρά την ποιότητα και όλες τις πτυχές της ζωής του. Έχει μεγάλη σημασία για τον διαβήτη λόγω της συσχέτισής της με τη μη συμμόρφωση, τον κακό γλυκαιμικό έλεγχο και τον αυξημένο κίνδυνο για μικρο- και μακροαγγειακές επιπλοκές της νόσου.

Η κατάθλιψη συχνά παραμένει μη αναγνωρισμένη και δεν θεραπεύεται στην πλειονότητα των περιπτώσεων, παρά την ιδιαίτερη σημασία της για τον διαβήτη.

Διατροφικές διαταραχές
Ένας άλλος παράγοντας ανησυχίας είναι ο αυξανόμενος αριθμός τεκμηριωμένων περιπτώσεων διατροφικών διαταραχών μεταξύ των ατόμων με διαβήτη. Το αν τα προβλήματα αυτά είναι περισσότερο, λιγότερο ή εξίσου διαδεδομένα στον διαβήτη σε σύγκριση με τον γενικό πληθυσμό παραμένει αμφιλεγόμενο. Ανεξαρτήτως, όμως, από αυτό, οι διατροφικές διαταραχές είναι κλινικά σημαντικές, λόγω της συσχέτισής τους με τον κακό γλυκαιμικό έλεγχο και τον αυξημένο κίνδυνο αμφιβληστροειδοπάθειας. Οι διατροφικές διαταραχές μπορούν να αντιμετωπιστούν αποτελεσματικά με ψυχοθεραπεία. Ωστόσο, τόσο οι διατροφικές διαταραχές όσο και η κατάθλιψη τείνουν να είναι επαναλαμβανόμενες και να απαιτούν επαναλαμβανόμενη θεραπεία.

 

Επιπλοκές

Οι ανεπιθύμητες ενέργειες και οι αλληλεπιδράσεις φαρμάκων πρέπει να λαμβάνονται υπόψη κατά την επιλογή αντικαταθλιπτικών σκευασμάτων για τους διαβητικούς ασθενείς. Σε περίπλοκες ιατρικές ασθένειες, μπορεί να χρησιμοποιηθεί ψυχιατρική γνωμάτευση για τη διευκρίνιση της κατάλληλης θεραπείας. Η ψυχιατρική εμπειρία μπορεί, επίσης, να είναι χρήσιμη αν ο ασθενής δεν ανταποκριθεί στην ψυχοθεραπεία ή στους ψυχοδραστικούς παράγοντες που ορίζονται από τον γιατρό πρωτοβάθμιας φροντίδας. Στις περισσότερες περιπτώσεις, η ψυχιατρική παραπομπή ενδείκνυται για ασθενείς με ιστορικό σοβαρής συναισθηματικής νόσου ή αυτοκτονικού ιδεασμού.

 

ΠΗΓΕΣ

American Diabetes Association

https://www.diabetes.org.uk/professionals/resources/shared-practice/psychological-care

Διαβάστε επίσης

This website uses cookies to improve your experience. We'll assume you're ok with this, but you can opt-out if you wish. Accept