Ποιες είναι οι Διαταραχές Προσωπικότητας;

138

Της Γεωργίας Κουμπούνη

 

Σε ό,τι αφορά τις Διαταραχές Προσωπικότητας, πρέπει να αναφέρουμε πως πρόκειται για μια ακόμη νέα, σχετικά, διαγνωστική κατηγοριοποίηση.

Σχιζότυπη Διαταραχή της Προσωπικότητας: Περιπτώσεις ασθενών που παλιότερα διαγιγνώσκονταν ως μεταιχμιακή, λανθάνουσα ή απλή σχιζοφρένεια, εμπίπτουν σήμερα στη διαταραχή αυτήν. Τα βασικά χαρακτηριστικά της διαταραχής αυτής είναι μια έντονη δυσκολία και ανεπάρκεια στις διαπροσωπικές σχέσεις και διάφορες ιδιορρυθμίες, εκκεντρικότητες και παραξενιές της σκέψης, της αντίληψης, της ομιλίας, της εμφάνισης και της συμπεριφοράς, που δεν είναι όμως αρκετά σοβαρές, ώστε να φτιάξουν τα κριτήρια της σχιζοφρένειας.

Σχιζοειδής Διαταραχή της Προσωπικότητας: Το βασικό χαρακτηριστικό της Σχιζοειδούς Διαταραχής της Προσωπικότητας είναι η αποστασιοποίηση του ατόμου από τις κοινωνικές σχέσεις και το πολύ περιορισμένο εύρος στην έκφραση συναισθημάτων. Άτομα με αυτή τη διαταραχή δείχνουν μικρή ή καθόλου επιθυμία για στενές σχέσεις ή για κοινωνικές συναναστροφές, είναι μοναχικά, δεν έχουν φίλους και φαίνονται ψυχρά και απόμακρα.

Αντικοινωνική Διαταραχή Προσωπικότητας: Είναι ένας πρόσφατος σχετικά όρος για τη διαταραχή της προσωπικότητας που παλιότερα λέγονταν «ψυχοπαθητική», «κοινωνιοπαθητική» ή «δυσκοινωνική». Το βασικό χαρακτηριστικό της διαταραχής αυτής είναι ένα μακρό ιστορικό περιφρόνησης και παραβίασης των δικαιωμάτων των άλλων, που εκδηλώνεται με ανεύθυνη και χωρίς ενοχές συμπεριφορά, αδιαφορία για τον νόμο και παράνομη συμπεριφορά, αδυναμία για σταθερή εργασία, εκμετάλλευση και χειραγώγηση των άλλων για προσωπικό όφελος, εξαπάτηση των άλλων και αδυναμία για σταθερές σχέσεις.

Μεταιχμιακή Διαταραχή Προσωπικότητας: Το βασικό χαρακτηριστικό της διαταραχής αυτής είναι μια μεγάλη αστάθεια, που εκφράζεται σε διάφορες διαστάσεις της ζωής του ασθενή, όπως οι διαπροσωπικές σχέσεις, η εικόνα του εαυτού και η συναισθηματική διάθεση, καθώς και η έντονη παρορμητικότητα. Ιδιαίτερα χαρακτηριστική είναι η αντίδραση των ατόμων με Μεταιχμιακή Διαταραχή της Προσωπικότητας σε πραγματική ή φανταστική εγκατάλειψη. Μόλις νιώσουν ότι κάποιο άτομο τα αφήνει (είτε πρόκειται για χωρισμό είτε για προσωρινή απομάκρυνση ή ταξίδι ή ακόμη για καθυστέρηση σε ραντεβού) πλημμυρίζονται από φόβο ή και πανικό και ακόμα από θυμό και οργή. Και αυτό γιατί δεν αντέχουν να είναι μόνα τους και επίσης γιατί η «εγκατάλειψη» εκλαμβάνεται ως απόρριψη και σημαίνει πως αυτά είναι «κακά». Στις ξέφρενες προσπάθειες να αποφύγουν την εγκατάλειψη, μπορεί να κάνουν παρορμητικά απόπειρες αυτοκτονίας ή αυτοακρωτηριαστικές πράξεις (π.χ., να κοπούν, να καούν). Υπάρχει σοβαρή διαταραχή της ταυτότητας, που εκδηλώνεται ως αστάθεια της εικόνας ή της αίσθησης του εαυτού. Δηλαδή, οι στόχοι, οι αξίες, οι επαγγελματικές φιλοδοξίες και τα σχέδια για καριέρα, η σεξουαλική ταυτότητα, το είδος των φίλων κ.τ.λ. συνεχώς αλλάζουν απότομα και δραματικά. Η συμπεριφορά τους είναι παρορμητική, απρόβλεπτη και έντονα αυτοκαταστροφική. Η συναισθηματική διάθεση παρουσιάζει πολύ μεγάλη αστάθεια, καθώς το άτομο αντιδρά έντονα συναισθηματικά στο παραμικρό στρες.

Δραματική Διαταραχή Προσωπικότητας:  Το βασικό χαρακτηριστικό είναι η υπερβολική συναισθηματικότητα και η επιζήτηση προσοχής. Τα άτομα αυτά δεν νιώθουν άνετα, αν δεν αποτελούν το επίκεντρο της προσοχής. Με ζωντάνια και δραματικότητα προσπαθούν να τραβήξουν την προσοχή πάνω τους και στην αρχή ο ενθουσιασμός τους, η εξωστρέφειά τους και η διάθεση τους για φλερτ γοητεύουν τους άλλους. Γρήγορα, όμως, οι ιδιότητες αυτές χάνουν τη σημασία τους, γιατί η απαίτησή τους για προσοχή είναι συνεχής και επίμονη. Συχνά, τα άτομα αυτά εμφανίζονται σεξουαλικά προκλητικά και σαγηνευτικά, όχι μόνο προς κάποιο άτομο για το οποίο μπορεί να έχουν ερωτικό ή ρομαντικό ενδιαφέρον, αλλά και προς άλλα άτομα στον κοινωνικό ή επαγγελματικό τους χώρο. Η συναισθηματική έκφραση των ατόμων αυτών είναι υπερβολική, θεατρική, επιπόλαιη και με ταχείες εναλλαγές. Δίνουν μεγάλη προσοχή στην εξωτερική τους εμφάνιση. Ο λόγος τους είναι χωρίς λεπτομέρειες και απόψεις τους παρουσιάζονται με έντονο και δραματικό τρόπο, χωρίς, όμως, να συνοδεύονται από λεπτομέρειες και χωρίς να υποστηρίζονται από σαφή και ισχυρή επιχειρηματολογία.

Ναρκισσιστική Διαταραχή Προσωπικότητας: Το βασικό χαρακτηριστικό της διαταραχής αυτής είναι μια έντονη αίσθηση σπουδαιότητας και μεγαλείου του ατόμου, έντονη ανάγκη για θαυμασμό και έλλειψη «εμπάθειας» (δηλαδή, αδυναμία του ατόμου να αναγνωρίσει και να νιώσει τις επιθυμίες, τα βιώματα και τα αισθήματα των άλλων). Τα άτομα με τη διαταραχή αυτή θεωρούν πολύ σπουδαίο και σημαντικό τον εαυτό τους, υπερεκτιμούν τις ικανότητες και τα επιτεύγματά τους και συχνά υποτιμούν τις ικανότητες και τα επιτεύγματα των άλλων. Συχνά, επίσης, αφήνονται σε φαντασίες απεριόριστης δύναμης, επιτυχίας, ευφυΐας, ομορφιάς κ.τ.λ. Πιστεύουν ότι είναι ξεχωριστά και μοναδικά και επιζητούν την παρέα ή τις υπηρεσίες άλλων αναγνωρισμένων «κορυφαίων» ατόμων. Έχουν έντονη ανάγκη για θαυμασμό και έπαινο και η εύθραυστη αυτοεκτίμησή τους μπορεί πολύ εύκολα να πληγωθεί, όταν δεν καταφέρνουν να τους πάρουν. Η έλλειψη «εμπάθειας» τα κάνει να μιλούν συνεχώς για τα δικά τους προβλήματα και να αδιαφορούν για τα προβλήματα και τα αισθήματα των άλλων.

Αποφευκτική Διαταραχή Προσωπικότητας: Το βασικό χαρακτηριστικό της διαταραχής αυτής είναι η έντονη κοινωνική αναστολή, τα αισθήματα ανεπάρκειας και η υπερευαισθησία στην κριτική των άλλων. Τα άτομα αυτά αποφεύγουν όλες τις καταστάσεις όπου υπάρχει σημαντική διαπροσωπική επαφή, από φόβο κριτικής, αποδοκιμασίες ή απόρριψης. Έτσι, έχουν δυσκολία να προχωρήσουν επαγγελματικά, να κάνουν φίλους, να κάνουν στενές σχέσεις, να πάνε σε διάφορες κοινωνικές συναντήσεις. Νιώθουν ανεπαρκή, κατώτερα, μη αρεστά, είναι ντροπαλά, έχουν χαμηλή αυτοεκτίμηση και φοβούνται συνεχώς μήπως τα κοροϊδέψουν.

Εξαρτημένη Διαταραχή Προσωπικότητας: Το βασικό χαρακτηριστικό της διαταραχής αυτής είναι η έντονη και υπερβολική ανάγκη του ατόμου να το φροντίζουν άλλοι, που οδηγεί σε υποτακτική και εξαρτημένη συμπεριφορά, καθώς και σε φόβο αποχωρισμού από τους άλλους. Το άτομο με τη διαταραχή αυτή βασίζεται πάντα σε κάποιον άλλον ή κάποιους άλλους για τις βασικές ή τις καθημερινές αποφάσεις της ζωής του, φοβάται πολύ μη μείνει μόνο του και νιώθει ανήμπορο όταν είναι μόνο του, γιατί φοβάται ότι δεν μπορεί να τα βγάλει πέρα.

Ψυχαναγκαστική – Καταναγκαστική Διαταραχή της Προσωπικότητας: Η «ψυχαναγκαστική καταναγκαστική» διάσταση που ενδεχόμενα μπερδεύει θα λέγαμε ότι περιλαμβάνει τρία επίπεδα: 1) την Ψυχαναγκαστική Καταναγκαστική Διαταραχή (που λεγόταν παλιότερα Ψυχαναγκαστική Καταναγκαστική Νεύρωση), που περιγράφουμε στις Αγχώδεις Διαταραχές, 2) τον «ψυχαναγκαστικά καταναγκαστικό τρόπο (ή στυλ) ζωής», που περιλαμβάνει στοιχεία-χαρακτηριστικά της Ψυχαναγκαστικής Καταναγκαστικής Διαταραχής της Προσωπικότητας (τελειοθηρία, επιμονή, εμμονή στις λεπτομέρειες, τάξη, ακρίβεια, συστηματική εργασία κ.τ.λ)., που είναι, όμως, στα φυσιολογικά όρια και είναι ιδιαίτερα προσαρμοστική (πολλοί τεχνικοί, γιατροί, δικηγόροι και άλλοι επιστήμονες εμπίπτουν στην κατηγορία αυτή) και 3) την Ψυχαναγκαστική Καταναγκαστική Διαταραχή της Προσωπικότητας, όπου τα ψυχαναγκαστικά καταναγκαστικά στοιχεία-χαρακτηριστικά είναι άκαμπτα και παραβλάπτουν τη λειτουργία.

Ένας εκτεταμένος τύπος έντονης ενασχόλησης του ατόμου με την τάξη, την τελειοθηρία και τον ψυχικό και διαπροσωπικό έλεγχο, σε βάρος της ευελιξίας, της εξωστρέφειας και της αποδοτικότητας, ο οποίος αρχίζει νωρίς στην ενήλικη ζωή και είναι παρών σε μία ποικιλία καταστάσεων, όπως φαίνεται από τέσσερα (ή περισσότερα) από τα παρακάτω:

(1) Το άτομο έχει έντονη ενασχόληση με λεπτομέρειες, κανόνες, λίστες, την τάξη, την οργάνωση ή τα προγράμματα, σε βαθμό που το κύριο σημείο της δραστηριότητας να χάνεται.

(2) Εμφανίζει τελειοθηρία που παρεμποδίζει την ολοκλήρωση μιας εργασίας (π.χ., το άτομο είναι ανίκανο να ολοκληρώσει μία προγραμματισμένη δουλειά, επειδή δεν πληρούνται οι δικές του, υπερβολικά αυστηρές απαιτήσεις).

(3) Είναι υπερβολικά αφοσιωμένο στην εργασία και την παραγωγικότητα, με αποκλεισμό των δραστηριοτήτων του ελεύθερου χρόνου και των φιλικών σχέσεων (που δεν εξηγείται από φανερή οικονομική ανάγκη).

(4) Είναι υπερβολικά ευσυνείδητο, λεπτολόγο και άκαμπτο σε θέματα ηθικής, ηθών ή αξιών (κάτι το οποίο δεν εξηγείται από πολιτισμική ή θρησκευτική ταυτοποίηση).

(5) Είναι ανίκανο να πετάξει φθαρμένα ή χωρίς αξία αντικείμενα ακόμα και όταν δεν έχουν συναισθηματική αξία.

(6) Είναι απρόθυμο να κάνει καταμερισμό καθηκόντων ή να δουλέψει με άλλους, εκτός εάν αυτοί υποταχθούν στον ακριβή δικό του τρόπο που κάνει τα διάφορα πράγματα.

(7) Υιοθετεί έναν τσιγγούνικο τρόπο στο ξόδεμα των χρημάτων, τόσο για τον εαυτό του όσο και για τους άλλους. Τα χρήματα θεωρούνται σαν κάτι που πρέπει να συσσωρευτεί και να διαφυλαχθεί για μελλοντικές καταστροφές.

(8) Εμφανίζει ακαμψία και ισχυρογνωμοσύνη.

Η ατομική ή η ομαδική ψυχοθεραπεία είναι η θεραπεία εκλογής για το άτομο αυτό. Συνήθως τα άτομα με Ψυχαναγκαστική Καταναγκαστική Διαταραχή της Προσωπικότητας αντιστέκονται στην ερμηνευτική προσπάθεια και στην εναισθησία των συναισθημάτων τους, με προσκόλληση σε ιδέες και λογικά σχήματα.

Ο θεραπευτής υπομονετικά βοηθά τον ασθενή να έρθει σε επαφή με τον απειλητικό γι’ αυτόν συναισθηματικό του κόσμο, προσέχοντας επίσης να μην εμπλακεί σε ανταγωνιστική σχέση μαζί του (την οποία τείνει ο ασθενής να αναπτύξει, λόγω του φόβου που έχει μην υποκύψει σε εξωτερικό έλεγχο και εξουσία).

Οι γνωστικές τεχνικές απευθύνονται στις άκαμπτες πεποιθήσεις και τις αξίες των ατόμων αυτών μπορούν επίσης να βοηθήσουν.

 

Πηγές

Λάμπρος Σταύρου, «Εισαγωγή στην Ψυχοπαθολογία νηπίου, παιδιού, εφήβου», Εκδόσεις Γρηγόρη

Franck Lamagnère, «Φοβίες, μανίες και έμμονες ιδέες», Εκδότης: Εκδόσεις Πατάκη

Συλλογικό έργο: «Εισαγωγή στην Κλινική Ψυχολογία», Εκδόσεις Πεδίο

Βικιπαίδεια, η ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια στο Διαδίκτυο

psychotherapeytis.blogspot.gr, ΜΕΡΣΙΝΙΑΣ ΘΩΜΑΣ- B.Sc, M.Sc Κλινικής Ψυχολογίας,

http://www.nophobia.gr, Παναγιώτης Οικονόμου, Τμήμα Ψυχολογίας του Παντείου Πανεπιστημίου Κοινωνικών και Πολιτικών Επιστημών της Αθήνας

http://www.psychomed.gr, Εμμανουήλ Πολυζόπουλος, Ψυχίατρος – Ψυχοθεραπευτής

http://www.iatronet.gr, Λιαμάκη Γκόλφω, Ψυχολόγος

http://www.psychologia.gr

Διαβάστε επίσης

This website uses cookies to improve your experience. We'll assume you're ok with this, but you can opt-out if you wish. Accept