Παιδική κακοποίηση και ενδοοικογενειακή βία: τα είδη, οι συνέπειες και η θεραπεία

87

Το φαινόμενο επιδεινώνεται στη διάρκεια μιας εγκυμοσύνης και η βίαιη συμπεριφορά συνεχίζεται και αφού γεννηθεί το μωρό. Τα παιδιά γίνονται μάρτυρες ενδοοικογενειακής βίας, ακόμη και αντικείμενο κακοποίησης. Ένα παιδί που μεγαλώνει σε τέτοιο περιβάλλον είναι πιθανό να έχει προβλήματα συμπεριφοράς στο μέλλον ή να γίνει το ίδιο θύτης ως ενήλικας, δεδομένου του ότι αντιλαμβάνεται την κακοποίηση ως μέρος μιας σχέσης.

ΣΟΣ: Το παιδί μπορεί να γίνει θύμα κακοποίησης από τον πατέρα, τη μητέρα ή και τους δυο γονείς του.

Στην περίπτωση που ένα παιδί έχει πέσει το ίδιο θύμα κακοποίησης, παρουσιάζει από νωρίς αντικοινωνική συμπεριφορά, χαμηλές σχολικές επιδόσεις, απομόνωση, βραδινή ενούρηση, κοιλιακούς πόνους χωρίς ιατρικά αίτια κ.ά.

Η ψυχοσυναισθηματική ανάπτυξη του ανηλίκου επηρεάζεται αρνητικά από την ενδοοικογενειακή βία. Στη βρεφική και τη νηπιακή ηλικία μπορεί ακόμη να επηρεάσει τη λειτουργία του εγκεφάλου, τη μνήμη και τη συμπεριφορά του. Μπορούμε να τα αναγνωρίσουμε κάποια σημάδια στη συμπεριφορά ενός παιδιού που βιώνει στην οικογένειά του περιστατικά βίας. Αν υπάρχουν μώλωπες και τραύματα μιλάμε για σωματική βία, αλλά, δυστυχώς, όταν ασκείται ψυχολογική και λεκτική βία στο παιδί τα σημάδια δεν είναι ορατά.

Τα παιδιά που βιώνουν ενδοοικογενειακή βία θεωρούνται κακοποιημένα, ακόμη και αν δεν έχουν δεχθεί άμεση κακοποίηση, αλλά βρίσκονται εν μέσω τέτοιων περιστατικών στο οικογενειακό περιβάλλον.

Από έρευνες έχει προκύψει ότι προκαλείται ένας φαύλος κύκλος βίας που περνά από γενιά σε γενιά. Τα παιδιά, προσπαθώντας να επιβιώσουν, αναπτύσσουν πρακτικές που αναπαράγουν στην υπόλοιπη ζωή τους.

Ως ενδοοικογενειακή βία θεωρείται, επίσης, η στέρηση του ενός γονέα από το παιδί, όταν την επιβάλλει ο άλλος γονέας έπειτα από ένα διαζύγιο.

Ένα παιδί που δεν νιώθει ασφαλές και αισθάνεται αδύναμο να διαφύγει την κακοποίηση είναι πιθανό να αναπτύξει δυσλειτουργικούς τρόπους συμπεριφοράς. Πιθανά αποτελέσματα είναι η συναισθηματική στέρηση και οι προβληματικές σχέσεις με τους ανθρώπους. Δεν εμπιστεύεται τους άλλους και είναι καχύποπτο, ενώ θεωρεί πως όλοι θέλουν να το εξαπατήσουν ή να το εγκαταλείψουν.

Ως αυριανοί ενήλικες τα σημερινά θύματα είναι εν δυνάμει μελλοντικοί θύτες. Μπορεί να είναι κακοποιητικοί, προσβλητικοί και να υποτιμούν τους άλλους ή το αντίθετο: Να δέχονται οι ίδιοι την κακοποίηση ως φυσιολογικό μέρος της σχέσης τους. Χρειάζονται συνειδητοποίηση και εξάσκηση από νωρίς, ώστε ως ενήλικες να γνωρίζουν τις υποχρεώσεις, τις εναλλακτικές λύσεις και τους χειρισμούς καθώς και ό,τι άλλο απαιτείται για ορθή την διαχείριση των συναισθημάτων τους (π.χ., θυμός, οργή, πίεση κ.λπ.). Η κοινωνική αγωγή και η συναισθηματική ωριμότητα πρέπει να καλλιεργούνται από τα σχολικά χρόνια, για να μπορέσει ένα παιδί να δράσει σωστά ως ενήλικας.

Παιδιά και είδη κακοποίησης: Το παιδί μπορεί να βιώνει τη βία μέσα στην οικογένειά του με τις παρακάτω τέσσερις μορφές:

– Ψυχολογική ή συναισθηματική Συμβαίνει όταν οι γονείς ή άλλα μέλη της οικογένειας αγνοούν το παιδί, το τρομοκρατούν ή το θέτουν σε κίνδυνο. Το παιδί βιώνει απόρριψη και το διακατέχει αίσθημα αποτυχίας και στρες, όταν δεν μπορεί αντεπεξέλθει στις απαιτήσεις των γονιών του. Οι υψηλές προσδοκίες ή ο συνεχής υποβιβασμός του παιδιού είναι μορφές συναισθηματικής κακοποίησης, με επιπτώσεις στον ψυχισμό του το ίδιο σοβαρές με της σωματικής βίας.

– Παραμέληση Περιπτώσεις παραμέλησης εμφανίζονται συχνότερα σε οικογένειες όπου οι γονείς κάνουν χρήση ναρκωτικών ουσιών, είναι χαμηλού μορφωτικού επιπέδου ή έχουν ψυχολογικά προβλήματα. Παραμέληση είναι η ελλιπής φροντίδα του παιδιού, η στέρηση στέγης, τροφής, καθαριότητας και ιατρικής περίθαλψης καθώς και η αδιαφορία για την εκπαίδευσή του.

-Σωματική βία Η κακομεταχείριση από τους γονείς συνίσταται και σε περιστατικά πρόκλησης τραυματισμού με διάφορους τρόπους. Γονείς που βίωσαν οι ίδιοι τέτοιες καταστάσεις στην παιδική τους ηλικία ή προσπαθούν να επιβληθούν στο παιδί ξεφεύγουν στα όρια της τιμωρίας. Για να μην ακολουθήσουν τα παιδιά την ίδια συμπεριφορά στο μέλλον ως γονείς, είναι απαραίτητη η ψυχοθεραπεία, προκειμένου να σταματήσει ο φαύλος κύκλος.

– Σεξουαλική κακοποίησηΗ σεξουαλική κακοποίηση των παιδιών είναι ιδιαίτερο θέμα, καθώς τα θύματα στις περισσότερες των περιπτώσεων σιωπούν. Αυτού του είδους η άσκηση βίας περιλαμβάνει τον εξαναγκασμό του παιδιού να συμμετέχει σε κάθε είδους δραστηριότητες ερωτικής φύσης. Στατιστικές δείχνουν ότι τις πιο πολλές φορές ο θύτης προέρχεται από το στενό οικογενειακό περιβάλλον του παιδιού ή είναι κάποιο άτομο το οποίο γνωρίζει το παιδί. Το ανήλικο μένει αβοήθητο γιατί σιωπά, εξαιτίας του εκφοβισμού από τον θύτη. Κατακλύζεται από αντιφατικά συναισθήματα και, ακόμη κι αν θέλει να καταγγείλει το γεγονός, νιώθει ντροπή και ενοχές. Σύμφωνα με έρευνες, τα περισσότερα παιδιά δεν γνωστοποίησαν ποτέ το περιστατικό εξαιτίας του φόβου. Αντίθετα, κουβαλούν το βάρος της κακοποίησης σε ολόκληρη τη ζωή τους. Ως πολίτες, οφείλουμε να καταγγέλλουμε στις Αρχές κάθε μία από τις παραπάνω περιπτώσεις βίας που πέφτουν στην αντίληψή μας και θέτουν σε κίνδυνο τη ζωή ενός παιδιού.

Πώς βοηθάμε τα παιδιά να ελέγξουν από νωρίς τη συμπεριφορά τους:

  • Τα παιδιά πρέπει να εκτονώνονται μέσα από τη σωματική άσκηση και τη φαντασία.
  • Αποθαρρύνουμε την επιθετικότητα και την κακή συμπεριφορά, δίνοντας στα παιδιά ήπια και ισορροπημένα πρότυπα.
  • Ευνοούμε το αίσθημα της αλληλεγγύης.
  • Τα παιδιά πρέπει να διδαχθούν την αξία της συγγνώμης και της αποδοχής του λάθους τους καθώς και τη διαπραγμάτευση μέσα από τον διάλογο.
  • Μέσα από την αγωγή, πρέπει να μάθουν να ελέγχουν και να διαχειρίζονται ορθά τον θυμό τους.

Σύμφωνα με τα σημερινά ευρήματα της επιστήμης, ένα παιδί μεγαλώνει καλύτερα όταν είναι και οι δύο γονείς παρόντες και συνεργάζονται αρμονικά για τη φροντίδα και την ανάπτυξή του.

 

Ο ρόλος της μητέρας και του πατέρα

Στην οικογένεια, η μητέρα καλύπτει και τις ψυχικές και συναισθηματικές ανάγκες του παιδιού, εκτός από τις βιολογικές. Για τα παιδιά, η παρουσία της μητέρας είναι απαραίτητη για τη φυσιολογική τους εξέλιξη. Στην παιδική ηλικία η απουσία του δεσμού με τη μητέρα μπορεί να καθυστερήσει την ανάπτυξη ακόμη και στον νοητικο-αντιληπτικό και τον συναισθηματικο-κοινωνικό τομέα.

Το παιδί έχει ανάγκη τη θετική αποδοχή του από το περιβάλλον του, για να εξελιχθεί φυσιολογικά. Οι συγκρούσεις και το εχθρικό προς τη μητέρα κλίμα μέσα στο σπίτι κάνει το παιδί να νιώθει απόρριψη, ενώ πολλές φορές ενοχοποιεί τον εαυτό του για ό,τι συμβαίνει. Όταν η εικόνα της μητέρας αμαυρώνεται, το παιδί –και ειδικά το αγόρι– αντιμετωπίζει τον κίνδυνο, μεγαλώνοντας, να μην μπορεί να εκφραστεί συναισθηματικά, να απαξιώνει τη γυναίκα και να δημιουργεί κακές σχέσεις με το άλλο φύλο.

 

Αρνητικές επιπτώσεις στη φυσιολογική κοινωνική και συναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών έχει και η απουσία του πατέρα. Το παιδί παρουσιάζει απόσπαση προσοχής, μειωμένη αυτοεκτίμηση, χαμηλή σχολική επίδοση, αυτοκαταστροφικές συμπεριφορές (κάπνισμα, χρήση αλκοόλ και ουσιών, επιθετικότητα, πρόωρη σεξουαλική συμπεριφορά κ.ά.).

Στη σημερινή κοινωνία, όπου η γυναίκα είναι εργαζόμενη, ο άνδρας οφείλει να προσπαθεί για την ισορροπία μέσα στην οικογένεια, καθώς η γονεϊκή φροντίδα επιμερίζεται και στους δύο γονείς.

Όταν έρχεται ένα διαζύγιο ή μια σύγκρουση, το παιδί πρέπει να αντιμετωπίζεται με βάση το συμφέρον του και να διευκολύνεται η μετάβαση στα νέα δεδομένα της ζωής του.

Διαβάστε επίσης

This website uses cookies to improve your experience. We'll assume you're ok with this, but you can opt-out if you wish. Accept