Η Ιατρική από την Αρχαιότητα μέχρι το Βυζάντιο

246

Της Γεωργίας Κουμπούνη

 

Η αντιμετώπιση με επιστημονικό τρόπο των ασθενειών γενικότερα και των ψυχικών διαταραχών ειδικότερα ξεκίνησε τον 5ο αιώνα π.Χ. Βέβαια, ήδη υπάρχουν αναφορές σε πρόσωπα που άσκησαν το ιατρικό λειτούργημα, αλλά οι πληροφορίες για αυτά χάνονται στην αχλή ανάμεσα στον μύθο και στην πραγματικότητα, όπως ο Χείρωνας ή ο Ασκληπιός.

Ο Ασκληπιός περιγραφόταν ως ένας ικανός και εκπαιδευμένος γιατρός, του οποίου οι γιοί έγιναν γιατροί. Ο ίδιος απεικονιζόταν συχνά με τις δύο του κόρες, την Υγεία, που ήταν υπεύθυνη για τη δημόσια υγιεινή, και την Πανάκεια, που είχε την ικανότητα να θεραπεύει κάθε νόσο. Τη φήμη του την όφειλε κυρίως την ικανότητα του να γιατρεύει τις αρρώστιες των ανθρώπων εμφανιζόμενος στα όνειρα που έβλεπαν αυτοί όταν πήγαιναν ως ικέτες στον ναό του και κοιμόντουσαν μέσα στο Ιερό. Αυτή η θεραπευτική μέθοδος ονομάστηκε «εγκοίμηση». Άλλωστε, η κρίση των αρχαίων σχετικά με την πραγματικότητα των ονείρων ήταν θετική, αφού θεωρούσαν ότι έδιναν στους ανθρώπους μηνύματα προερχόμενα από τη θεϊκή σοφία. Ο λαός, αλλά ακόμα και φιλόσοφοι επιστήμονες, δέχονταν ότι τα όνειρα είχαν θεϊκή προέλευση. Στα όνειρα, η ψυχή ερχόταν σε επαφή τις θεϊκές δυνάμεις που περιβάλλουν τους ανθρώπους και τον κόσμο, τις οποίες δεν μπορούσε να συλλάβει όταν ήταν ξυπνητή. Οι θεραπείες του Ασκληπιού, που γίνονταν συνεχώς μέσα στα Ασκληπιεία, βρίσκονταν μέσα στα όρια εκείνου του κόσμου του οποίου οι αρχαίοι αναγνώριζαν ως αληθινό. Όσον αφορά τις άμεσες ιάσεις, είναι σίγουρο ότι σε ορισμένες εμπλέκονταν ψυχολογικές διαταραχές, οι οποίες θεραπεύονταν μέσω της ανάτασης της ψυχής και μέσω της πίστης στο θαύμα που αναμενόταν. Με την εγκοίμηση λάμβανε χώρα συμβολικά ο θάνατος του παλιού Εγώ, που έφερνε ασθένειες, ανισορροπίες και δυσλειτουργίες. Ο Φρόιντ, ο πατέρας της ψυχανάλυσης, αναφέρεται στον Ασκληπιό και γράφει ότι οι πρακτικές του δείχνουν πως τα όνειρα μπορεί να είναι ταυτόχρονα και διαγνωστικά και θεραπευτικά. Μετά τον Φρόιντ, ο Γιουνγκ, ανεγνώρισε την υπερ-ατομική και συλλογική διάσταση των ονείρων.

Τον 5ο αιώνα συντελείται μια τεράστια αλλαγή στην προσέγγιση των ανθρώπινων ασθενειών, με ύψιστο εκπρόσωπό της τον Ιπποκράτη, τον «πατέρα της Ιατρικής», όπως έμεινε γνωστός από τον 16ο αιώνα και μετά. Ο Ιπποκράτης γεννήθηκε στην Κω το 460 ή το 450 π.Χ. Ήταν γιος γιατρού. Ταξίδεψε πολύ και δίδαξε επί πολλά χρόνια στη σχολή της Κω. Σε ένα σώμα 60 περίπου κειμένων, το λεγόμενο «Ιπποκρατικό Corpus», ορίζονταν οι βασικές κατευθύνσεις της ιπποκρατικής Ιατρικής που εγκαινιάζει την ορθολογική, φυσιοκρατική αντίληψη για κάθε νόσο. Ειδικά για τις ψυχικές ασθένειες, ο Ιπποκράτης εστίασε στον εγκέφαλο. Η βασική του θεωρία ήταν αυτή των τεσσάρων χυμών του σώματος, που τελειοποιήθηκε από τον Γαληνό από την Πέργαμο (129-216 μ.Χ.). Οι τέσσερις χυμοί του ανθρώπινου σώματος, που ανθρώπινου σώματος ήταν το αίμα, το φλέγμα, η κίτρινη χολή και η μέλαινα (μαύρη) χολή. Οι αντίστοιχες ιδιότητές τους ήταν το θερμό, το ψυχρό, το ξηρό, και το υγρό. Η υγεία, για τον Ιπποκράτη και για τους ακόλουθους των θεωριών του έγκειται στην ισορροπία όλων αυτών των στοιχείων, ενώ όλες οι ασθένειες αποδίδονταν στη μεταξύ των στοιχείων αυτών ανισορροπία. Η ιπποκρατική θεραπευτική διαιρείτο σε τρία μέρη: Α. «Διαιτητική», δηλαδή η διατήρηση της κατάλληλης «δίαιτας» (περιλάμβανε όχι μόνο τους διατροφικούς κανόνες, αλλά και ό,τι σχετιζόταν με τον γενικότερο τρόπο ζωής των ασθενών). Β. «Φαρμακευτική», η οποία συνίστατο στην προσφυγή σε μία τεράστια ποικιλία φαρμασκευτικών σκευασμάτων (περίπου 400!), με ιδιαίτερη προσοχή στην αναλογία και τη δόση. Γ. «Χειρουργική». Αποτελούσε την έσχατη λύση και διαιρείτο σε τέσσερις τομείς, την τραυματιολογία, την ορθοπεδική, την ειδική χειρουργική και την επιδεσμολογία. Τέλος, υπήρχαν και επιμέρους θεραπευτικές μεθόδοι, όπως η «κάθαρση», δηλαδή, η αποβολή των παθολογικών χυμών μέσω της κένωσης κ.λπ.

Όσον αφορά τις ψυχικές νόσους, αποδίδονταν, όπως και το σύνολο των ασθενειών, στην ανισορροπία των τεσσάρων χυμών του σώματος. Οι δύο κύριες μορφές τρέλας, κατά την Αρχαιότητα, ήταν η μανία και η μελαγχολία. Η μανία αποδιδόταν στην υπερεπάρκεια αίματος και κίτρινης χολής και η μελαγχολία στην υπερεπάρκεια της μέλαινας χολής, εξ ου και το όνομά της. Κατά τον Ιπποκράτη, «όταν ο φόβος ή η λύπη διαρκούν για πολύ χρόνο, η κατάσταση οδηγεί σε μελαγχολία».

Την πρώτη πληρέστερη, ίσως, περιγραφή των δύο αυτών διαταραχών στον Αρεταίο από την Καππαδοκία, στο έργο του «Περί Αιτίων και Σημείων Οξέων και Χρονίων Παθών». Για τον Αρεταίο, η μελαγχολία συνιστούσε μια ιδιαίτερα σοβαρή νόσο και τα συμπτώματά της (εσωστρέφεια, ψευδαισθήσεις, εμμονές, ιδεοληψίες κ.ά.) μπορούσαν να καταστούν καταστροφικά για τον ασθενή. Στον αντίθετο πόλο της μελαγχολίας και των εκδηλώσεών της βρισκόταν η μανία (παροξυσμοί οργής, χαράς και θυμού κ.ο.κ.). Ως προς τη θεραπευτική αντιμετώπιση των ψυχικών ασθενειών, η κατάλληλη διατροφή, το περιβάλλον, ο αέρας, οι συνθήκες ύπνου, η άσκηση, η σεξουαλική ζωή, σε συνδυασμό με μια σειρά βοτάνων και άλλων σκευασμάτων, διαδραμάτιζαν τον καθοριστικότερο ρόλο.

Ενδιαφέρουσα ήταν η περίπτωση του Σωρανού του Εφέσιου (περίπου 100 μ.Χ.), που συνιστούσε τον διάλογο ενός υποτιθέμενου γνωστικού με τον υποτιθέμενο παράφρονα, ενώ ο Κέλσος (δεύτερο μισό του 2ου αιώνα μ.Χ.) πίστευε στην ευεργετική επίδραση του σοκ, για την επαναφορά τους στην πρωταρχική, λογική τους κατάσταση.

Αξίζει, βέβαια, να υπογραμμισθεί η άμεση συνάρτηση της τρέλας κατά την Αρχαιότητα ήταν με την ιδιοφυΐα και τη σύνδεση με τη θεία «κατάληψη», μια αντίληψη που διατηρήθηκε έως και την Αναγέννηση.

Στο Βυζάντιο, η ελληνιστική παράδοση κράτησε για περισσότερο διάστημα την «τρέλα» στα αντικείμενα της Ιατρικής πριν αυτή να παραδοθεί στη δαιμονολογία. Τον 11ο αιώνα, με το έργο του φιλόσοφου Μιχαήλ Ψελλού (1018-1078) γίνεται αποδεκτό ότι οι δαίμονες παρενοχλούν τη λειτουργία της ψυχής. Έτσι από τον 11ο αιώνα η δαιμονολογία σκεπάζει όλο τον Χριστιανικό κόσμο. Ωστόσο, στην Ανατολή γενικότερα η κατάσταση για τους ψυχικά αρρώστους είναι πολύ καλύτερη απ’ ό,τι στη Δύση και η αντιμετώπισή τους ήταν πολύ πιο ανθρωπιστική. Για παράδειγμα, το 705 μ.Χ. ιδρύεται στη Βαγδάτη το πρώτο ψυχιατρικό άσυλο, όπου εφαρμόζονται ανθρωπιστικές μέθοδοι θεραπείας, ενώ σημαντική ήταν και η συμβολή των Αράβων ιατρών στην ιστορία και την εξέλιξη της Ψυχιατρικής.

 

https://www.medicalnewstoday.com/articles/266480.php?sr

– «Με τον Φρόυντ στην κουζίνα», Δρ Φραντσέσκο Μποτατσιόλι, Ψυχονευροανοσολόγος, Εκδόσεις «Μύρτος»

– https://www.medicalnewstoday.com

– https://www.sciencedaily.com/news/health_medicine

– https://www.news-medical.net/medical/news

– «The Herb Society’s», Penelope Ody Εκδόσεις Γιαλλέλης

– https://www.news-medical.net

– https://medlineplus.gov/healthnews.html

– www.medicalland.gr

– https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3136577/

– http://www.clickatlife.gr/your-life/story/27989/16-therapeutikes-trofes

– http://www.sesame.gr/main/sisami.htm

– idiva.gr/2-bananes-tin-imera-boroun-na-antimetopisoun-19-pathisis

– https://www.sensities.com › … ›

– greek_greek.enacademic.com/159496/

– greek_greek.enacademic.com/85953

– «Ansia e depressione: Il benessere interiore con la medicina naturale», Bruno Brigo, Tecniche Nuove

– Ευρωπαϊκό Κολέγιο Νευροψυχοφαρμακολογίας (European College of Neuropsychopharmacology / ECNP)

Διαβάστε επίσης

This website uses cookies to improve your experience. We'll assume you're ok with this, but you can opt-out if you wish. Accept